خبر خوش برای مستاجران کم‌درآمد / اجاره خانه پلکانی شد
وزارت راه و شهرسازی در قالب طرح مسکن استیجاری، اجاره‌بهای واحدهای حمایتی را متناسب با وضعیت درآمدی خانوار تعیین کرده است. بر اساس این طرح، خانوارهای کم‌درآمد سهم کمتری از اجاره‌بهای روز واحد را پرداخت می‌کنند.
مسکن استیجاری با اجرای بسته مدیریت بازار اجاره وارد مرحله تازه‌ای شده است. طبق دستورالعمل ماده ۶ این بسته که از سوی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی تعیین شده، اجاره‌بهای واحدهای استیجاری بر اساس دهک درآمدی خانوار مشخص می‌شود.
بر این اساس، خانوارهای دهک‌های اول و دوم تنها ۳۵ درصد اجاره‌بهای روز واحد را پرداخت می‌کنند. این سهم برای دهک‌های سوم و چهارم ۴۵ درصد و برای دهک‌های پنجم و ششم ۵۵ درصد تعیین شده است.
دولت همچنین برنامه عرضه ۱۰ هزار واحد مسکونی استیجاری در سراسر کشور را دنبال می‌کند.
سیاستی قدیمی با اجرای دوباره
تامین مسکن استیجاری برای خانوارهای کم‌درآمد موضوع جدیدی در سیاست‌های مسکن ایران نیست. نخستین چارچوب مشخص قانونی در این زمینه به «قانون تشویق احداث و عرضه واحدهای مسکونی استیجاری» مصوب سال ۱۳۷۷ بازمی‌گردد.
بر اساس این قانون، دولت مکلف شده بود حداقل ۱۰ درصد از تعداد واحدهای مسکونی شهری پیش‌بینی‌شده در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه را از طریق فراهم کردن تسهیلات لازم برای ساخت مسکن و عرضه آن به‌صورت استیجاری یا اجاره به شرط تملیک برای متقاضیان واجد شرایط تامین کند.
در سال‌های بعد نیز در قوانین و بودجه‌های مختلف منابعی برای توسعه مسکن استیجاری در نظر گرفته شد. برای نمونه، در قانون بودجه سال ۱۳۸۵، سازمان ملی زمین و مسکن موظف شد بخشی از درآمدهای خود را برای خرید املاک، آماده‌سازی و احداث واحدهای مسکونی استیجاری در بافت‌های فرسوده اختصاص دهد.
با وجود این، مسکن استیجاری در سال‌های بعد به یک سیاست فراگیر و پایدار در بازار اجاره تبدیل نشد و بخش عمده سیاست‌های حمایتی مسکن به سمت تسهیلات خرید، ساخت و واگذاری زمین حرکت کرد.
بازگشت دوباره مسکن استیجاری به سیاست دولت
در دولت چهاردهم، مسکن استیجاری بار دیگر در قالب «بسته مدیریت بازار اجاره» مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس دستورالعمل ماده ۶ این بسته که در شورای مسکن به تصویب رسیده، وزارت راه و شهرسازی دو مسیر را برای تامین واحدهای استیجاری دنبال می‌کند؛ خرید یا تامین واحدهای آماده و همچنین ساخت واحدهای مسکونی استیجاری.
در این طرح، استفاده از اراضی، املاک و منابع وزارت راه و شهرسازی برای تامین واحدهای استیجاری پیش‌بینی شده است. تمرکز اولیه نیز بر زوج‌های جوانی است که حداکثر پنج سال از ازدواج آنها گذشته و فاقد مسکن هستند.
دولت همچنین اعلام کرده است واحدهای استیجاری در استطاعت عمدتاً با مساحت کمتر از ۱۰۰ مترمربع عرضه خواهند شد. بخشی از برنامه تامین مسکن کارگران نیز می‌تواند در قالب استیجار عمومی اجرا شود.
اجاره‌بهای مسکن استیجاری چقدر است؟
مهم‌ترین ویژگی دستورالعمل جدید، تعیین اجاره‌بها بر اساس وضعیت درآمدی خانوار است. بر این اساس، دهک‌های اول و دوم ۳۵ درصد اجاره‌بهای روز، دهک‌های سوم و چهارم ۴۵ درصد و دهک‌های پنجم و ششم ۵۵ درصد اجاره‌بهای روز واحد مسکونی را پرداخت خواهند کرد.
برای مثال، اگر اجاره‌بهای روز یک واحد در منطقه‌ای مشخص ۲۰ میلیون تومان باشد، خانوارهای دهک اول و دوم ۷ میلیون تومان، خانوارهای دهک سوم و چهارم ۹ میلیون تومان و خانوارهای دهک پنجم و ششم ۱۱ میلیون تومان پرداخت خواهند کرد.
البته رقم واقعی اجاره هر واحد به ارزش اجاره همان ملک و منطقه بستگی دارد و نمی‌توان مبلغ ثابتی برای تمام شهرها یا واحدهای طرح اعلام کرد.
در این روش، دولت بخشی از اجاره‌بهای واقعی واحد را به‌عنوان یارانه مسکن تقبل می‌کند و هرچه وضعیت اقتصادی خانوار ضعیف‌تر باشد، سهم پرداختی آن از اجاره‌بهای روز نیز کاهش پیدا می‌کند.
مدت استفاده از مسکن استیجاری حداکثر پنج سال
در سازوکار اعلام‌شده، مسکن استیجاری به معنای واگذاری دائمی یک واحد دولتی نیست. مطابق ضوابط طرح، مدت استفاده هر خانوار از این واحدها حداکثر پنج سال تعیین شده و ادامه استفاده نیز مشروط به این است که خانوار در بررسی‌های سالانه همچنان شرایط لازم را داشته باشد.
اولویت‌بندی متقاضیان تنها بر اساس دهک درآمدی انجام نمی‌شود. تعداد فرزندان و میزان آسیب‌پذیری خانوار، از جمله وجود عضو معلول یا سالمند، نیز در اولویت‌بندی مورد توجه قرار می‌گیرد.
به این ترتیب، دولت تلاش کرده است مسکن استیجاری را به یک حمایت هدفمند و مدت‌دار برای خانوارهایی تبدیل کند که توان پرداخت اجاره در بازار آزاد را ندارند.
۱۰ هزار واحد استیجاری در سراسر کشور
در گام اجرایی، وزارت راه و شهرسازی برنامه تامین ۱۰ هزار واحد مسکونی استیجاری در سراسر کشور را دنبال کرده است.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، این واحدها از محل تهاتر و مولدسازی دارایی‌های وزارت راه و شهرسازی تامین می‌شوند و بیشترین سهم در میان استان‌ها به تهران و خراسان رضوی اختصاص یافته است.
برای تهران ۱٬۵۴۰ واحد و برای خراسان رضوی ۱٬۰۷۰ واحد پیش‌بینی شده و برای سایر استان‌ها نیز سهمیه‌هایی در نظر گرفته شده است.
وزارت راه و شهرسازی پیش‌تر نیز اعلام کرده بود هدف این برنامه، عرضه واحدهای استیجاری با اجاره‌بها و ودیعه پایین‌تر از بازار و به‌ویژه حمایت از زوج‌های جوان است.
علی نبیان، معاون وزیر راه و شهرسازی، نیز در مردادماه از وجود دو مسیر برای توسعه مسکن استیجاری خبر داده بود. بر اساس توضیحات او، در قالب ماده ۶، ۱۰ هزار واحد استیجاری از سوی ادارات راه و شهرسازی دنبال می‌شود و در قالب ماده ۸ نیز با تامین زمین و مشارکت بخش خصوصی، برنامه‌ای برای حدود ۷۵ هزار واحد استیجاری در کشور در حال اجراست.
